Almancada Sıfat Çekimleri, Zayıf Fiiller ve Soru Cümleleri

1. Giriş

Almancada bir sıfat ismin önünde yer alabilir ve onun bir özelliğini anlatabilir. Fiil, kişiye ve sayıya göre değişir. Bu biçime fiilin çekimli biçimi denir.

Soru cümleleri bilgi almak için kullanılır. Almancada sorunun kelime dizilişi, cümlede bir soru sözcüğü bulunup bulunmamasına bağlıdır.

I. Nominativ'te sıfat çekimi

2. Temel kural

Bir ismin önündeki sıfat ek alır. Bu ek, ismin üç özelliğine bağlıdır:

• cinsiyet,
• tekillik veya çoğulluk,
• sıfattan önceki artikel ya da başka bir belirleyici.

Nominativ hâli normalde cümlenin öznesi için kullanılır:

• Der neue Computer ist gut. — Yeni bilgisayar iyi.
• Die neue Lampe ist schön. — Yeni lamba güzel.
• Das neue Buch ist interessant. — Yeni kitap ilginç.

3. Belirli artikelden sonra sıfat

Belirli artikeller şunlardır: eril isimlerde der, dişil isimlerde die, nötr isimlerde das ve çoğulda die.

Belirli artikelden sonra Nominativ tekil sıfat genellikle -e ekini alır:

dieser, diese, dieses işaret sözcükleri de aynı kurala uyar: dieser alte Schrank — bu eski dolap, diese alte Vase — bu eski vazo, dieses alte Bild — bu eski resim.

4. Belirsiz artikelden sonra sıfat

Belirsiz artikeller eril isimlerde ein, dişil isimlerde eine ve nötr isimlerde ein biçimindedir. Sıfat eki ismin cinsiyetini gösterir:

İyelik belirleyicilerinden sonra gelen sıfatlar da aynı şekilde çekilir: mein — benim, dein — senin, sein — onun, ihr — onun veya onların, unser — bizim, euer — sizin, Ihr — resmî hitapta sizin.

5. Artikelsiz sıfat

Tekil bir ismin önünde artikel yoksa sıfat cinsiyeti gösteren eki alır:

• neuer Computer — yeni bilgisayar
• neue Lampe — yeni lamba
• neues Buch — yeni kitap

6. Çoğulda sıfat

Belirli artikelden, işaret sözcüğünden veya iyelik belirleyicisinden sonra çoğul sıfat -en ekini alır:

• die alten Bilder — eski resimler
• diese alten Bilder — bu eski resimler
• meine alten Bilder — benim eski resimlerim

Çoğul isim artikelsiz kullanıldığında Nominativ sıfat genellikle -e ekini alır: alte Bilder — eski resimler, rote Blumen — kırmızı çiçekler, kleine Kinder — küçük çocuklar.

7. Örnekler

• Der neue Computer ist schnell. — Yeni bilgisayar hızlı.
• Dieser alte Schrank ist groß. — Bu eski dolap büyük.
• Eine neue Lampe steht auf dem Tisch. — Masanın üzerinde yeni bir lamba duruyor.
• Mein altes Bild ist schön. — Eski resmim güzel.
• Die kleinen Kinder spielen. — Küçük çocuklar oynuyor.
• Rote Blumen stehen in der Vase. — Vazoda kırmızı çiçekler var.

II. Präsens'te zayıf fiiller

1. Giriş

Almanca fiiller farklı gruplara ayrılır. Temel gruplardan biri zayıf fiillerdir. Bunlar çoğunlukla düzenli biçimde çekilir. Präsens, şimdiki ve geniş zamanı ifade eder.

2. Temel kural

Zayıf bir fiili Präsens'te çekmek için fiil kökü alınır ve uygun kişi eki eklenir. Mastar çoğunlukla -en ile biter:

• lernen — öğrenmek; kök lern-
• machen — yapmak; kök mach-

3. lernen fiilinin çekimi

Kişi	Biçim	Örnek
ich	lerne	Ich lerne Deutsch. — Almanca öğreniyorum.
du	lernst	Du lernst Englisch. — İngilizce öğreniyorsun.
er / sie / es	lernt	Er lernt Deutsch. — O Almanca öğreniyor.
wir	lernen	Wir lernen Wörter. — Kelimeler öğreniyoruz.
ihr	lernt	Ihr lernt schnell. — Hızlı öğreniyorsunuz.
sie / Sie	lernen	Sie lernen Deutsch. — Onlar Almanca öğreniyor / Siz Almanca öğreniyorsunuz.

4. machen fiilinin çekimi

Kişi	Biçim	Örnek
ich	mache	Ich mache eine Übung. — Bir alıştırma yapıyorum.
du	machst	Du machst eine Aufgabe. — Bir görev yapıyorsun.
er / sie / es	macht	Er macht Übungen. — O alıştırmalar yapıyor.
wir	machen	Wir machen eine Pause. — Ara veriyoruz.
ihr	macht	Ihr macht die Arbeit. — İşi yapıyorsunuz.
sie / Sie	machen	Sie machen Übungen. — Onlar alıştırmalar yapıyor / Siz alıştırmalar yapıyorsunuz.

5. Kökü -d, -t, -n veya -m ile biten fiiller

Bazı fiil kökleri -d, -t, -n veya -m ile biter. Bazı çekimli biçimlerde kişi ekinden önce ek bir -e- gelir. Bu ses, sözcüğün telaffuzunu kolaylaştırır.

• arbeiten — çalışmak, kök arbeit-: du arbeitest, er arbeitet, ihr arbeitet
• finden — bulmak, kök find-: du findest, er findet, ihr findet

6. Bildirme cümlesinde kelime dizilişi

Basit bir bildirme cümlesinde çekimli fiil normalde ikinci sırada bulunur: Er arbeitet nicht. — O çalışmıyor. Sie arbeiten nicht. — Onlar çalışmıyor.

Olumsuzluk sözcüğü nicht çoğunlukla fiilden sonra veya cümlenin sonuna yakın bir yerde bulunur: Ich lerne nicht. — Öğrenmiyorum. Wir machen die Übung nicht. — Alıştırmayı yapmıyoruz.

III. Soru cümleleri

1. İki soru türü

Almancada iki temel soru cümlesi türü vardır:

• soru sözcüğü olmayan sorular,
• soru sözcüğü olan sorular.

Bu iki türde kelime dizilişi farklıdır.

2. Soru sözcüğü olmayan sorular

Soru sözcüğü yoksa çekimli fiil ilk sırada bulunur.

Fiil + özne + cümlenin diğer ögeleri?

• Lernst du Deutsch? — Almanca öğreniyor musun?
• Lernt er Englisch? — O İngilizce öğreniyor mu?
• Machen Sie Übungen? — Alıştırmalar yapıyor musunuz?
• Arbeitet sie heute? — O bugün çalışıyor mu?
• Findet ihr das Wort? — Bu kelimeyi buluyor musunuz?

3. Soru sözcüğü olan sorular

Cümlede bir soru sözcüğü varsa bu sözcük ilk sırada bulunur. Çekimli fiil hemen ardından gelir.

Soru sözcüğü + fiil + özne + cümlenin diğer ögeleri?

Temel soru sözcükleri şunlardır: was? — ne?, wer? — kim?, wo? — nerede?, wann? — ne zaman?, wie? — nasıl?, warum? — neden?

4. Soru sözcüklü örnekler

• Was lernst du? — Ne öğreniyorsun?
• Was machst du? — Ne yapıyorsun?
• Wer lernt Deutsch? — Kim Almanca öğreniyor?
• Wo lernt ihr Deutsch? — Nerede Almanca öğreniyorsunuz?
• Wann macht er Übungen? — O ne zaman alıştırma yapıyor?
• Warum lernen sie Deutsch? — Onlar neden Almanca öğreniyor?

5. welcher soru sözcüğü

Welcher, “hangi” anlamına gelir. Bir isimle birlikte kullanılır ve cinsiyete, sayıya ve hâle göre değişir.

Nominativ biçimleri şunlardır:

Biçim	Cinsiyet / sayı	Örnek
welcher	Eril	Welcher Computer ist neu? — Hangi bilgisayar yeni?
welche	Dişil	Welche Lampe ist alt? — Hangi lamba eski?
welches	Nötr	Welches Buch ist interessant? — Hangi kitap ilginç?
welche	Çoğul	Welche Übungen machst du? — Hangi alıştırmaları yapıyorsun?

6. was für ein yapısı

was für ein yapısı bir kişinin veya nesnenin niteliğini, türünü ya da özelliğini sormak için kullanılır. Türkçede “ne tür” veya “nasıl bir” anlamına gelir.

Biçim ismin cinsiyetine bağlıdır: eril ve nötr isimlerde was für ein, dişil isimlerde was für eine kullanılır. Çoğulda genellikle ein olmadan yalnızca was für kullanılır.

• Was für ein Mensch ist euer Lehrer? — Öğretmeniniz nasıl bir insan?
• Was für eine Lampe ist das? — Bu nasıl bir lamba?
• Was für ein Buch liest du? — Ne tür bir kitap okuyorsun?
• Was für Bücher schreibt er? — O ne tür kitaplar yazıyor?

IV. Hatırlanması gerekenler

• Almancada bir ismin önündeki sıfat ek alır.
• der, die, das sonrasında Nominativ tekil sıfat genellikle -e alır: der neue Computer, die neue Lampe, das neue Buch.
• ein, eine, ein sonrasında sıfat ismin cinsiyetini gösterir: ein neuer Computer, eine neue Lampe, ein neues Buch.
• Çoğulda die, diese, meine sonrasında sıfat -en alır: die alten Bilder, diese alten Bilder, meine alten Bilder.
• Artikelsiz Nominativ çoğul sıfat genellikle -e alır: alte Bilder, rote Blumen, kleine Kinder.
• Zayıf fiiller Präsens biçimlerini düzenli kişi ekleriyle kurar: ich lerne, du lernst, er lernt, wir lernen.
• Kök -d veya -t ile bittiğinde çoğunlukla ek bir -e- gelir: du arbeitest, er arbeitet, ihr arbeitet.
• Bildirme cümlesinde çekimli fiil normalde ikinci sıradadır: Er arbeitet nicht.
• Soru sözcüğü olmayan sorularda fiil ilk sıradadır: Lernst du Deutsch?
• Soru sözcüklü sorularda soru sözcüğü ilk, fiil ikinci sıradadır: Was lernst du?