1. Giriş
Dativ, çoğu zaman bir şeyin verildiği, söylendiği, getirildiği, gösterildiği ya da yardım edilen kişiyi veya şeyi gösteren hâldir.
wem? — kime?
Ich gebe dem Freund den Kopfhörer. — Arkadaşa kulaklığı veriyorum.
Burada dem Freund Dativ hâlindedir, çünkü nesnenin verildiği kişiyi gösterir.
2. Temel kural
Dativ hâlinde artikeller, işaret zamirleri, iyelik belirleyicileri ve bazen ismin biçimi değişir.
Tekilde Dativ biçimleri
| Cinsiyet | Belirsiz artikel | Belirli artikel | İşaret zamiri | İyelik belirleyicisi |
|---|---|---|---|---|
| eril | einem Freund | dem Freund | diesem Freund | meinem Freund |
| dişil | einer Tante | der Tante | dieser Tante | meiner Tante |
| nötr | einem Kind | dem Kind | diesem Kind | meinem Kind |
- Ich bringe meinem Freund die Zitronen. — Arkadaşıma limonları getiriyorum.
- Er bringt seiner Tante die Apfelsinen. — Teyzesine portakalları getiriyor.
- Sie bringt ihrem Kind die Äpfel. — Çocuğuna elmaları getiriyor.
3. Çoğulda Dativ
Çoğulda Dativ hâlinde isim çoğu zaman -n veya -en eki alır. Belirli artikel de die yerine den olur.
| Artikelsiz biçim | Belirli artikel | İşaret zamiri | İyelik belirleyicisi |
|---|---|---|---|
| Freunden | den Freunden | diesen Freunden | meinen Freunden |
| Tanten | den Tanten | diesen Tanten | deinen Tanten |
| Kindern | den Kindern | diesen Kindern | seinen Kindern |
- Wir bringen unseren Kindern exotische Früchte. — Çocuklarımıza egzotik meyveler getiriyoruz.
- Ich gebe diesen Freunden die Kopfhörer. — Bu arkadaşlara kulaklıkları veriyorum.
Önemli: Çoğul biçim zaten -s ile bitiyorsa genellikle ek bir -n getirilmez.
| Tekil | Çoğul | Dativ çoğul |
|---|---|---|
| das Hotel | die Hotels | den Hotels |
| das Kino | die Kinos | den Kinos |
4. Eril isimlerde özel bir grup
Bazı eril isimler yalnızca Dativ'te değil, Akkusativ'te de -n veya -en alır. Bu gruba n-Deklination denir; tam çekimde ek çoğu zaman Genitiv'te de görülür.
| Nominativ | Dativ |
|---|---|
| ein Student | einem Studenten |
| ein Herr | einem Herrn |
| ein Mensch | einem Menschen |
| ein Kollege | einem Kollegen |
- Ich helfe einem Studenten. — Bir öğrenciye yardım ediyorum.
- Sie schreibt einem Kollegen. — Bir meslektaşına yazıyor.
5. Dativ'te sıfatlar
İsimden önce artikel, işaret sözcüğü veya iyelik belirleyicisi varsa sıfat Dativ'te genellikle -en eki alır.
| Cinsiyet / sayı | Örnek |
|---|---|
| eril | einem neuen Freund |
| dişil | einer alten Tante |
| nötr | einem kleinen Kind |
| çoğul | kleinen Kindern |
- Wir bringen den kleinen Kindern exotische Früchte. — Küçük çocuklara egzotik meyveler getiriyoruz.
- Ich helfe meinem neuen Freund. — Yeni arkadaşıma yardım ediyorum.
- Sie schreibt ihrer alten Tante. — Yaşlı teyzesine yazıyor.
6. Dativ'te kişi zamirleri
Kişi zamirlerinin Dativ'te özel biçimleri vardır. Bu biçimleri ayrıca ezberlemek gerekir.
| Nominativ | Dativ |
|---|---|
| ich | mir |
| du | dir |
| er | ihm |
| sie | ihr |
| es | ihm |
| wir | uns |
| ihr | euch |
| sie | ihnen |
| Sie | Ihnen |
- Sie sagt ihm nicht, was sie will. — Ona ne istediğini söylemiyor.
- Ich danke dir für deine Hilfe. — Yardımın için sana teşekkür ederim.
- Er hilft uns. — Bize yardım ediyor.
- Wir schreiben Ihnen morgen. — Size yarın yazacağız.
7. Dativ isteyen fiiller
Bazı fiiller Dativ tamamlayıcısı ister. geben, bringen, zeigen ve sagen gibi fiillerde çoğu zaman bir de Akkusativ nesnesi bulunur: kime? ne?
Önemli Dativ fiilleri
| Fiil | Anlam |
|---|---|
| geben | vermek |
| helfen | yardım etmek |
| danken | teşekkür etmek |
| schreiben | yazmak |
| sagen | söylemek |
| zeigen | göstermek |
| bringen | getirmek |
- Ich helfe dem Kind. — Çocuğa yardım ediyorum.
- Wir danken der Lehrerin. — Öğretmene teşekkür ediyoruz.
- Er schreibt ihr eine SMS. — Ona SMS yazıyor.
8. Aynı cümlede Dativ ve Akkusativ
Bir cümlede iki tamamlayıcı olabilir. Dativ kime? sorusunu, Akkusativ ise neyi? sorusunu cevaplar.
Ich gebe dem Freund den Kopfhörer. — Arkadaşa kulaklığı veriyorum.
- dem Freund — kime? Dativ.
- den Kopfhörer — neyi? Akkusativ.
- Er schreibt ihr die SMS zweimal pro Tag. — Ona günde iki kez SMS yazıyor.
- Sie sagt mir die Wahrheit nicht immer. — Bana gerçeği her zaman söylemiyor.
- Wir zeigen den Kindern die Bilder. — Çocuklara resimleri gösteriyoruz.
9. Hatırlanması gerekenler
- Dativ wem? yani kime? sorusunu cevaplar.
- Eril ve nötr isimlerde sık kullanılan biçimler: dem Freund, dem Kind, einem Freund, einem Kind.
- Dişil isimlerde kullanılan biçimler: der Tante, einer Tante.
- Çoğulda çoğu zaman -n veya -en gelir: den Freunden, den Kindern.
- Dativ kişi zamirleri ayrıca öğrenilmelidir: mir, dir, ihm, ihr, uns, euch, ihnen, Ihnen.
- Birçok fiilden sonra Dativ kullanılır: helfen, danken, geben, schreiben, sagen, zeigen, bringen.