1. Giriş
Bu derste iki bölümden oluşan fiiller ve zaman ifadeleri ele alınır.
Almancada fiilin bir parçası ayrılabilir ve cümlenin sonuna gidebilir.
Derste şu sorulara cevap veren biçimler de incelenir:
| Soru | Anlam |
|---|---|
| Wann? | Ne zaman? |
| Um wie viel Uhr? | Saat kaçta? |
| Seit wann? | Ne zamandan beri? |
2. Ayrılabilen önekli fiiller
Ayrılabilen önekli fiiller iki bölümden oluşur:
| Önek | Fiil bölümü | Mastar |
|---|---|---|
| auf | stehen | aufstehen |
| an | rufen | anrufen |
| mit | kommen | mitkommen |
| weg | gehen | weggehen |
Mastarda fiil tek kelime olarak yazılır.
- aufstehen — kalkmak
- anrufen — telefon etmek, aramak
- mitkommen — birlikte gelmek, eşlik etmek
- weggehen — gitmek, ayrılmak
Çekimde fiil bölümü değişir. Önek, basit ana cümlede genellikle cümlenin sonunda durur.
| Kişi | aufstehen |
|---|---|
| ich | stehe auf |
| du | stehst auf |
| er / sie / es | steht auf |
| wir | stehen auf |
| ihr | steht auf |
| sie / Sie | stehen auf |
- Ich stehe früh auf. — Erken kalkarım.
- Du rufst deine Mutter an. — Anneni arıyorsun.
- Er kommt heute mit. — O bugün birlikte geliyor.
- Sie geht um acht Uhr weg. — O saat sekizde gidiyor.
3. Basit cümlede ayrılabilen önek
Basit bir bildirme cümlesinde fiilin çekimli biçimi ikinci pozisyondadır.
Ayrılabilen önek cümlenin sonunda durur.
| 1. pozisyon | 2. pozisyon | Orta | Son |
|---|---|---|---|
| Ich | stehe | um sieben Uhr | auf. |
| Sie | ruft | ihre Freundin | an. |
| Wir | kommen | heute | mit. |
- Ich stehe um sieben Uhr auf. — Saat yedide kalkarım.
- Sie ruft ihre Freundin an. — Kız arkadaşını arıyor.
- Wir kommen heute mit. — Bugün birlikte geliyoruz.
4. Modal fiillerle ayrılabilen önekler
Cümlede modal fiil varsa, çekimli fiil modal fiildir.
Ayrılabilen önekli fiil cümlenin sonunda mastar hâlinde durur.
Bu durumda önek ayrılmaz.
| Modal fiil | Sondaki mastar |
|---|---|
| ich muss | aufstehen |
| sie will | weggehen |
| wir können | mitkommen |
- Ich muss früh aufstehen. — Erken kalkmam gerekiyor.
- Sie will heute weggehen. — Bugün gitmek istiyor.
- Wir können mitkommen. — Birlikte gelebiliriz.
5. Sık kullanılan ayrılabilen önekli fiiller
| Fiil | Anlam |
|---|---|
| aufstehen | kalkmak |
| ansehen | bakmak, incelemek |
| aussehen | görünmek |
| anrufen | telefon etmek, aramak |
| einladen | davet etmek |
| anfangen | başlamak |
| aufhören | bitirmek, bırakmak |
| zuhören | dinlemek |
| mitfahren | birlikte gitmek, araçla eşlik etmek |
| mitgehen | birlikte gitmek |
| mitkommen | birlikte gelmek |
| mitnehmen | yanına almak |
| mitbringen | yanında getirmek |
| ausgehen | dışarı çıkmak |
| weggehen | gitmek, ayrılmak |
| reinkommen | içeri girmek |
- Der Unterricht fängt um neun Uhr an. — Ders saat dokuzda başlıyor.
- Sie hört mit der Arbeit auf. — Çalışmayı bırakıyor.
- Ich bringe ein Buch mit. — Yanımda bir kitap getiriyorum.
6. Bileşik fiiller
Bileşik fiiller de iki bölümden oluşur.
İlk bölüm bir isim, sıfat, zarf veya başka bir fiil olabilir.
| Bileşik fiil | Anlam |
|---|---|
| fernsehen | televizyon izlemek |
| zurückfahren | geri gitmek, geri dönmek |
| zurückkommen | geri gelmek |
| spazieren gehen | yürüyüşe çıkmak |
| stehen bleiben | durmak |
| kennenlernen / kennen lernen | tanışmak, tanımak |
Bazı bileşik fiiller bitişik yazılır: fernsehen.
Bazı bileşik fiiller ayrı yazılabilir: spazieren gehen, stehen bleiben.
7. Bileşik fiillerde kelime dizilişi
Basit cümlede fiilin değişen bölümü ikinci pozisyondadır.
Diğer bölüm çoğu zaman cümlenin sonunda durur.
| 1. pozisyon | 2. pozisyon | Orta | Son |
|---|---|---|---|
| Sie | sehen | abends | fern. |
| Wir | gehen | im Park | spazieren. |
| Der Bus | fährt | morgen | zurück. |
- Sie sehen abends fern. — Akşamları televizyon izliyorlar.
- Wir gehen im Park spazieren. — Parkta yürüyüşe çıkıyoruz.
- Der Bus fährt morgen zurück. — Otobüs yarın geri dönüyor.
Modal fiille birlikte bileşik fiil genellikle cümlenin sonunda mastar hâlinde durur.
- Sie wollen abends fernsehen. — Akşamları televizyon izlemek istiyorlar.
- Wir möchten spazieren gehen. — Yürüyüşe çıkmak istiyoruz.
8. Dativ'te sıra sayıları
Sıra sayıları "kaçıncı?" sorusuna cevap verir.
Dativ'te, artikel veya başka bir belirleyiciden sonra -en eki alırlar.
| Cinsiyet / sayı | Biçim |
|---|---|
| eril | dem ersten Sohn |
| dişil | der zweiten Tochter |
| nötr | dem dritten Kind |
- Sie hilft dem dritten Kind bei den Hausaufgaben. — Üçüncü çocuğa ödevlerinde yardım ediyor.
- Ich spreche mit dem ersten Studenten. — Birinci öğrenciyle konuşuyorum.
- Er schreibt der zweiten Schülerin. — İkinci öğrenciye yazıyor.
9. Zaman: Wann? sorusu
Zaman belirtmek için Almancada sık sık in, an edatları ve am biçimi kullanılır.
Yıllar
Yıllarla birlikte genellikle im Jahre kullanılır veya yıl edatsız söylenir.
- im Jahre 2018 — 2018 yılında
- 2018 — 2018 yılında
- im Jahre 1999 — 1999 yılında
Mevsimler
Mevsimlerle im kullanılır.
| Almanca | Çeviri |
|---|---|
| im Winter | kışın |
| im Frühling | ilkbaharda |
| im Sommer | yazın |
| im Herbst | sonbaharda |
- Im Sommer fahren wir ans Meer. — Yazın denize gideriz.
- Im Winter bleibt sie oft zu Hause. — Kışın sık sık evde kalır.
Aylar
Aylarla im kullanılır.
| Almanca | Çeviri |
|---|---|
| im Januar | ocakta |
| im Februar | şubatta |
| im März | martta |
| im April | nisanda |
| im Mai | mayısta |
| im Juni | haziranda |
| im Juli | temmuzda |
| im August | ağustosta |
| im September | eylülde |
| im Oktober | ekimde |
| im November | kasımda |
| im Dezember | aralıkta |
Im September beginnt das Studium. — Üniversite eğitimi eylülde başlar.
Tarihler
Tarihlerle am kullanılır.
- am ersten Juni — bir haziranda
- am zweiten Mai — iki mayısta
- am einunddreißigsten Dezember — otuz bir aralıkta
Ich komme am ersten Juni. — Bir haziranda geliyorum.
Haftanın günleri
Haftanın günleriyle am kullanılır.
| Almanca | Çeviri |
|---|---|
| am Montag | pazartesi günü |
| am Dienstag | salı günü |
| am Mittwoch | çarşamba günü |
| am Donnerstag | perşembe günü |
| am Freitag | cuma günü |
| am Samstag | cumartesi günü |
| am Sonntag | pazar günü |
| am Wochenende | hafta sonunda |
- Am Montag haben wir Unterricht. — Pazartesi günü dersimiz var.
- Am Wochenende fahren sie nach Hause. — Hafta sonunda eve gidiyorlar.
10. Günün bölümleri
Günün bölümleriyle sık sık am kullanılır.
| Almanca | Çeviri |
|---|---|
| am Morgen | sabah |
| am Vormittag | öğleden önce |
| am Mittag | öğlen |
| am Nachmittag | öğleden sonra |
| am Abend | akşam |
- Am Morgen trinke ich Kaffee. — Sabah kahve içerim.
- Am Abend liest sie ein Buch. — Akşam bir kitap okur.
Nacht kelimesi in der ile kullanılır.
In der Nacht schläft das Kind. — Çocuk gece uyur.
Edat kullanılmayan biçimler de vardır:
| Almanca | Çeviri |
|---|---|
| morgens | sabahları |
| vormittags | öğleden önce, sabah saatlerinde |
| mittags | öğlenleri, öğle vakti |
| nachmittags | öğleden sonraları |
| abends | akşamları |
| nachts | geceleri |
- Morgens lernt er Deutsch. — Sabahları Almanca çalışır.
- Abends sehen sie fern. — Akşamları televizyon izlerler.
11. Um wie viel Uhr? sorusu
Um wie viel Uhr? sorusu kesin saat söylenmek istendiğinde kullanılır.
Um wie viel Uhr stehst du auf? — Saat kaçta kalkıyorsun?
Cevapta um edatı kullanılır.
- Ich stehe um sieben Uhr auf. — Saat yedide kalkarım.
- Der Unterricht beginnt um neun Uhr. — Ders saat dokuzda başlar.
- Wir treffen uns um halb elf. — Saat on buçukta buluşuyoruz.
- Sie kommt um Viertel nach vier. — Saat dördü çeyrek geçe geliyor.
12. seit edatı
seit edatı geçmişte başlayan bir eylemin veya durumun başlangıcını gösterir.
seit sonrasında Dativ kullanılır.
- seit dem 15. August — 15 Ağustos'tan beri
- seit September — eylülden beri
- seit Mittwoch — çarşambadan beri
- seit einer Woche — bir haftadır
- Ich lerne seit September Deutsch. — Eylülden beri Almanca öğreniyorum.
- Sie wohnt seit einem Jahr hier. — Bir yıldır burada yaşıyor.
- Wir arbeiten seit Montag. — Pazartesiden beri çalışıyoruz.
Ay ve haftanın günü adlarında artikel çoğu zaman kullanılmaz.
- seit April — nisandan beri
- seit Freitag — cumadan beri
13. Hatırlanması gerekenler
- Ayrılabilen önekli fiiller bir önek ve bir fiil bölümünden oluşur.
- Basit cümlede önek sonda durur: Ich stehe früh auf. — Erken kalkarım.
- Modal fiille birlikte mastar sonda durur ve önek ayrılmaz: Ich muss früh aufstehen. — Erken kalkmam gerekiyor.
- Bileşik fiiller bitişik veya ayrı yazılabilir: Sie sieht abends fern. — Akşamları televizyon izler. Wir gehen spazieren. — Yürüyüşe çıkıyoruz.
- Aylar ve mevsimler için sık sık im kullanılır: im Januar — ocakta, im Sommer — yazın.
- Haftanın günleri ve tarihler için am kullanılır: am Montag — pazartesi günü, am ersten Mai — bir mayısta.
- Kesin saat için um kullanılır: um acht Uhr — saat sekizde.
- seit edatı Dativ ister: seit September — eylülden beri, seit dem ersten Juni — bir hazirandan beri.