1. Giriş
Präteritum, Almancada geçmiş zaman biçimlerinden biridir.
Geçmişteki bir eylemi veya durumu anlatır.
- Wir spielten gestern Tennis. — Dün tenis oynadık.
- Er wartete auf mich im Klub. — Kulüpte beni bekledi.
Präteritum sıkça anlatılarda, geçmiş olayların betimlenmesinde ve yazılı dilde kullanılır.
2. Temel kural
Almancada Präteritum biçimi fiil türüne bağlıdır.
Birkaç ana grup vardır:
| Fiil türü | Präteritum nasıl oluşur? |
|---|---|
| zayıf fiiller | kök + -te / -ete + kişi ekleri |
| güçlü fiiller | kök ünlüsü değişir |
| sein / haben | özel biçimleri vardır |
| ayrılabilen önekli fiiller | önek cümlenin sonuna gider |
| modal fiiller | -te alır ve çoğu zaman umlaut kaybolur |
3. Präteritum'da zayıf fiiller
Zayıf fiiller Präteritum'u -te ekiyle oluşturur.
Şema şöyledir:
fiil kökü + -te + kişi eki
Örnek: spielen — oynamak.
| Kişi | Biçim |
|---|---|
| ich | spielte |
| du | spieltest |
| er / sie / es | spielte |
| wir | spielten |
| ihr | spieltet |
| sie / Sie | spielten |
- Ich spielte Tennis. — Tenis oynadım.
- Wir spielten gestern Tennis. — Dün tenis oynadık.
1. ve 3. tekil kişide ayrıca kişi eki yoktur.
- ich spielte — oynadım
- er spielte — oynadı
Kökü -t veya -d ile biten zayıf fiiller
Fiil kökü -t veya -d ile bitiyorsa genellikle -ete biçimi eklenir.
Örnek: warten — beklemek.
| Kişi | Biçim |
|---|---|
| ich | wartete |
| du | wartetest |
| er / sie / es | wartete |
| wir | warteten |
| ihr | wartetet |
| sie / Sie | warteten |
- Er wartete auf mich. — Beni bekledi.
- Wir warteten lange. — Uzun süre bekledik.
4. Präteritum'da güçlü fiiller
Güçlü fiiller Präteritum'u -te ile değil, kök ünlüsünün değişmesiyle oluşturur.
Bu değişime Ablaut denir.
Örnek: kommen — gelmek.
| Kişi | Biçim |
|---|---|
| ich | kam |
| du | kamst |
| er / sie / es | kam |
| wir | kamen |
| ihr | kamt |
| sie / Sie | kamen |
- Wir kamen spät nach Hause. — Eve geç geldik.
- Er kam um acht Uhr. — Saat sekizde geldi.
Güçlü fiillerde de Präteritum'un 1. ve 3. tekil kişisinde kişi eki yoktur.
- ich kam — geldim
- er kam — geldi
Örnek: bleiben — kalmak.
| Kişi | Biçim |
|---|---|
| ich | blieb |
| du | bliebst |
| er / sie / es | blieb |
| wir | blieben |
| ihr | bliebt |
| sie / Sie | blieben |
- Meine Freundin blieb bei uns. — Kız arkadaşım bizde kaldı.
- Wir blieben zu Hause. — Evde kaldık.
5. Önemli güçlü ve düzensiz fiiller
Güçlü ve düzensiz fiillerin Präteritum biçimlerini ezberlemek gerekir.
| Mastar | Präteritum |
|---|---|
| geben | gab |
| nehmen | nahm |
| sehen | sah |
| lesen | las |
| helfen | half |
| stehen | stand |
| sprechen | sprach |
| finden | fand |
| trinken | trank |
| essen | aß |
| sitzen | saß |
| liegen | lag |
| singen | sang |
| fahren | fuhr |
| laden | lud |
| gehen | ging |
| schreiben | schrieb |
| treiben | trieb |
| heißen | hieß |
| schlafen | schlief |
| rufen | rief |
| fangen | fing |
| gefallen | gefiel |
| bringen | brachte |
- Er gab mir das Buch. — Kitabı bana verdi.
- Sie las einen Brief. — Bir mektup okudu.
- Wir gingen nach Hause. — Eve gittik.
- Das Kind schlief lange. — Çocuk uzun süre uyudu.
6. Präteritum'da sein ve haben fiilleri
sein ve haben fiillerinin özel biçimleri vardır.
sein — olmak
| Kişi | Biçim |
|---|---|
| ich | war |
| du | warst |
| er / sie / es | war |
| wir | waren |
| ihr | wart |
| sie / Sie | waren |
- Wir waren letztes Jahr in Hamburg. — Geçen yıl Hamburg'daydık.
- Er war krank. — Hastaydı.
haben — sahip olmak
| Kişi | Biçim |
|---|---|
| ich | hatte |
| du | hattest |
| er / sie / es | hatte |
| wir | hatten |
| ihr | hattet |
| sie / Sie | hatten |
- Ich hatte einen großen schwarzen Hund. — Büyük siyah bir köpeğim vardı.
- Wir hatten keine Zeit. — Zamanımız yoktu.
7. Ayrılabilen önekli fiiller
Ayrılabilen önekli fiillerde önek, Präteritum'da da şimdiki zamandaki gibi ayrılır.
Çekimli fiil normal yerinde durur. Ayrılabilen önek cümlenin sonunda durur.
Örnek: anrufen — telefon etmek, aramak.
| Kişi | Biçim |
|---|---|
| ich | rief an |
| du | riefst an |
| er / sie / es | rief an |
| wir | riefen an |
| ihr | rieft an |
| sie / Sie | riefen an |
- Mein Freund rief mich gestern an. — Arkadaşım dün beni aradı.
- Ich rief meine Mutter an. — Annemi aradım.
Örnek: einladen — davet etmek.
- Er lud mich ins Kino ein. — Beni sinemaya davet etti.
- Wir luden unsere Freunde ein. — Arkadaşlarımızı davet ettik.
8. Präteritum'da modal fiiller
Modal fiiller Präteritum'da -te eki alır.
Umlaut bulunan fiillerde umlaut çoğu zaman kaybolur.
| Mastar | Präteritum |
|---|---|
| müssen | musste |
| sollen | sollte |
| dürfen | durfte |
| können | konnte |
| wollen | wollte |
| mögen | mochte |
Tam çekimler:
| Kişi | müssen | sollen | dürfen | können | wollen | mögen |
|---|---|---|---|---|---|---|
| ich | musste | sollte | durfte | konnte | wollte | mochte |
| du | musstest | solltest | durftest | konntest | wolltest | mochtest |
| er / sie / es | musste | sollte | durfte | konnte | wollte | mochte |
| wir | mussten | sollten | durften | konnten | wollten | mochten |
| ihr | musstet | solltet | durftet | konntet | wolltet | mochtet |
| sie / Sie | mussten | sollten | durften | konnten | wollten | mochten |
- Er sollte zu Hause bleiben. — Evde kalması gerekiyordu.
- Wir wollten ins Kino gehen. — Sinemaya gitmek istiyorduk.
- Ich konnte nicht kommen. — Gelemedim.
- Sie musste viel arbeiten. — Çok çalışmak zorundaydı.
9. Özellikler
Präteritum'da fiil türünü hatırlamak önemlidir.
Zayıf fiiller biçimi düzenli oluşturur:
- lernen — lernte — öğrenmek — öğrendi
- machen — machte — yapmak — yaptı
Güçlü fiillerin özel biçimleri vardır:
- kommen — kam — gelmek — geldi
- gehen — ging — gitmek — gitti
Güçlü fiillerin biçimleri genellikle ayrı ayrı öğrenilmelidir.
sein ve haben biçimleri çok sık kullanılır, bu yüzden önce bunları ezberlemek gerekir.
Ayrılabilen önekli fiillerde önek cümlenin sonunda durur:
- Er rief mich an. — Beni aradı.
- Sie lud uns ein. — Bizi davet etti.
10. Hatırlanması gerekenler
- Präteritum geçmişteki bir eylemi veya durumu anlatır.
- Zayıf fiiller Präteritum'u -te / -ete ile oluşturur: ich spielte, ich wartete.
- Güçlü fiiller kök ünlüsünü değiştirir: kommen — kam, bleiben — blieb.
- 1. ve 3. tekil kişide güçlü fiillerde kişi eki yoktur: ich kam, er kam.
- sein ve haben özel biçimlere sahiptir: war ve hatte.
- Ayrılabilen önekli fiillerde önek cümlenin sonunda durur: Er rief mich an.
- Modal fiillerin Präteritum biçimleri şunlardır: musste, sollte, durfte, konnte, wollte, mochte.