Yer ve Yön Zarfları, Adlaştırma ve Bileşik İsimler

1. Giriş

Bu derste Almanca dil bilgisinin üç önemli konusu ele alınır.

Birinci konu yer ve yön zarflarıdır. Bu zarflar bir şeyin nerede olduğunu, hareketin nereye gittiğini veya nereden başladığını gösterir.

İkinci konu adlaştırmadır. Bu, başka bir sözcük türündeki bir kelimenin isim gibi kullanılmasıdır.

Üçüncü konu bileşik isimlerdir. Bunlar iki veya daha fazla kelimeden oluşan isimlerdir.

2. Yer ve yön zarfları

Almancada yer zarfları farklı sorulara cevap verir.

Soru	Anlam	Örnek
Wo?	nerede?	hier, dort, oben
Wohin?	nereye?	dorthin, nach oben
Woher?	nereden?	von dorther, von oben

Wo? sorusuna cevap veren zarflar

wo? sorusu bir yer veya konumdan söz ederken kullanılır.

Almanca zarf	Anlam
hier / da	burada
dort	orada
oben	yukarıda
unten	aşağıda
vorn	önde
hinten	arkada
innen / drinnen	içeride
außen / draußen	dışarıda
links	solda
rechts	sağda
irgendwo	bir yerde
nirgendwo	hiçbir yerde

• Das Buch liegt hier. - Kitap burada duruyor.
• Die Kinder spielen draußen. - Çocuklar dışarıda oynuyor.
• Der Schlüssel ist irgendwo im Zimmer. - Anahtar odada bir yerde.

Wohin? sorusuna cevap veren zarflar

wohin? sorusu hareketin yönünden söz ederken kullanılır.

Almanca zarf	Anlam
dorthin	oraya
dahin	oraya
nach oben	yukarıya
nach unten	aşağıya
nach vorn	öne doğru
nach hinten	arkaya doğru
nach innen	içeriye
nach außen	dışarıya
nach links	sola
nach rechts	sağa
irgendwohin	bir yere
nirgendwohin	hiçbir yere

• Wir gehen nach links. - Sola gidiyoruz.
• Der Hund läuft nach draußen. - Köpek dışarıya koşuyor.
• Ich stelle die Lampe dorthin. - Lambayı oraya koyuyorum.

Woher? sorusuna cevap veren zarflar

woher? sorusu hareketin çıkış noktasından söz ederken kullanılır.

Almanca ifade	Anlam
von dorther	oradan
daher	oradan / bu yüzden
von oben	yukarıdan
von unten	aşağıdan
von vorn	önden
von hinten	arkadan
von innen	içeriden
von außen	dışarıdan
von links	soldan
von rechts	sağdan
irgendwoher	bir yerden
nirgendwoher	hiçbir yerden

• Der Wind kommt von Westen. - Rüzgâr batıdan geliyor.
• Das Geräusch kommt von oben. - Ses yukarıdan geliyor.
• Er kommt von draußen. - Dışarıdan geliyor.

3. hin ve her ile zarflar

Almancada hin ve her unsurlarıyla kurulan zarflar sık kullanılır.

hin, konuşandan uzaklaşan veya bir hedefe yönelen hareketi gösterir.

her, konuşana ya da durumun merkezine doğru hareketi gösterir.

her ile	Anlam	hin ile	Anlam
herunter	aşağıya, buraya doğru	hinunter	aşağıya, oraya doğru
herauf	yukarıya, buraya doğru	hinauf	yukarıya, oraya doğru
herein	içeriye, buraya doğru	hinein	içeriye, oraya doğru
heraus	dışarıya, buraya doğru	hinaus	dışarıya, oraya doğru
herüber	buraya, bu tarafa	hinüber	oraya, o tarafa

Konuşma dilinde kısa biçimler sık görülür:

Tam biçim	Kısa biçim
herunter / hinunter	runter
herauf / hinauf	rauf
herein / hinein	rein
heraus / hinaus	raus
herüber / hinüber	rüber

• Komm bitte herein. - Lütfen içeri gel.
• Er geht in den Garten hinaus. - Bahçeye dışarı çıkıyor.
• Wir gehen die Treppe hinauf. - Merdivenden yukarı çıkıyoruz.
• Komm herüber! - Buraya, bu tarafa gel!

4. Adlaştırma

Adlaştırma, başka bir sözcük türündeki bir kelimenin isim gibi kullanılmasıdır.

Adlaştırılmış sözcük isim gibi kullanılır:

• büyük harfle yazılır;
• artikel alabilir;
• çekimlenebilir;
• tekil veya çoğul biçimi olabilir.

Adlaştırılmış sıfatlar ve ortaçlar

Sıfatlar ve ortaçlar insanları gösterebilir.

Biçim	Anlam
der Reiche	zengin erkek / zengin kişi
die Reiche	zengin kadın
die Reichen	zenginler
der Bekannte	tanıdık erkek
die Bekannte	tanıdık kadın
die Bekannten	tanıdıklar

• Der Bekannte kommt heute. - Tanıdık bugün geliyor.
• Die Reichen wohnen in dieser Gegend. - Zenginler bu bölgede yaşıyor.

Bu tür sözcükler sıfat özelliklerini korur. Ekleri artikellerine, cinsiyete, sayıya ve hâle bağlıdır.

Nötr cinsiyette adlaştırılmış sıfatlar

Sıfatlar soyut kavramları da gösterebilir. Bu durumda çoğu zaman nötr cinsiyette kullanılır.

Sıklıkla etwas, nichts, viel, wenig ve alles ile kullanılırlar.

Biçim	Anlam
etwas Neues	yeni bir şey
nichts Interessantes	ilginç hiçbir şey
viel Gutes	çok iyi şey
wenig Wichtiges	az önemli şey
alles Schöne	güzel olan her şey

• Ich habe etwas Neues gehört. - Yeni bir şey duydum.
• Dort gibt es nichts Interessantes. - Orada ilginç hiçbir şey yok.
• Wir wünschen dir alles Gute. - Sana her şeyin en iyisini dileriz.

Adlaştırılmış sayı sözcükleri

Sayı sözcükleri de isimleşebilir.

Biçim	Anlam
die Drei	üç / üç notu
die Sieben	yedi
die Zehn	on
das Hundert	yüz
das Tausend	bin

• Er hat eine Zwei bekommen. - İki notu aldı.
• Die Sieben ist meine Glückszahl. - Yedi benim şanslı sayım.
• Das Tausend besteht aus zehn Hunderten. - Bin, on tane yüzden oluşur.

Adlaştırılmış mastarlar

Bir fiilin mastarı isim gibi kullanılabilir.

Bu isimler genellikle nötr cinsiyettedir ve çoğu zaman tekil kullanılır.

Fiil	İsim
essen	das Essen
leben	das Leben
wissen	das Wissen
benehmen	das Benehmen
lesen	das Lesen

• Das Essen ist fertig. - Yemek hazır.
• Das Leben verändert sich. - Hayat değişir.
• Das Lesen hilft beim Lernen. - Okumak öğrenmeye yardımcı olur.

5. Bileşik isimler

Bileşik isim iki veya daha fazla kelimeden oluşur.

Temel kural: son kelime, bütün bileşik ismin cinsiyetini, sayısını ve temel anlamını belirler.

Bileşik isim	Parçalar	Anlam
der Apfelstrudel	der Apfel + der Strudel	elmalı strudel
der Neumond	neu + der Mond	yeni ay
die Selbstanalyse	selbst + die Analyse	öz analiz
das Sechseck	sechs + das Eck	altıgen
der Frühjahrsanfang	das Frühjahr + der Anfang	ilkbaharın başlangıcı
das Abfahrtsdatum	die Abfahrt + das Datum	hareket tarihi

Cinsiyet son kelimeye göre belirlenir:

• der Mond → der Neumond - ay → yeni ay
• die Analyse → die Selbstanalyse - analiz → öz analiz
• das Datum → das Abfahrtsdatum - tarih → hareket tarihi

Bağlayıcı unsurlar

Bileşik isimlerde kelime parçaları arasında bazen bir bağlayıcı unsur görünür.

Sık görülen bağlayıcı unsurlar:

Unsur	Örnek
-s-	der Frühjahrsanfang
-s-	das Abfahrtsdatum
-(e)n-	der Frauenfeind
-e-	der Hundekuchen

Bağlayıcı unsur, bileşik kelimenin parçalarını birleştirmeye yardım eder. Çoğu zaman bu unsur kelimeyle birlikte öğrenilmelidir.

• Der Frühjahrsanfang ist im März. - İlkbaharın başlangıcı mart ayındadır.
• Das Abfahrtsdatum steht auf dem Ticket. - Hareket tarihi biletin üzerinde yazar.
• Der Frauenfeind respektiert Frauen nicht. - Kadın düşmanı kadınlara saygı duymaz.

6. Hatırlanması gerekenler

Yer zarfları wo? sorusuna cevap verir.

• Das Kind ist draußen. - Çocuk dışarıda.

Yön zarfları wohin? sorusuna cevap verir.

• Das Kind geht nach draußen. - Çocuk dışarıya gidiyor.

Çıkış noktası bildiren zarflar woher? sorusuna cevap verir.

• Das Kind kommt von draußen. - Çocuk dışarıdan geliyor.

hin genellikle bir hedefe ya da konuşandan uzağa doğru hareketi gösterir.

her genellikle konuşana doğru hareketi gösterir.

Adlaştırılmış sözcükler büyük harfle yazılır ve isim gibi kullanılır.

• etwas Neues - yeni bir şey
• das Lesen - okuma

Bileşik isimlerde son kelime, bütün kelimenin cinsiyetini ve temel anlamını belirler.

• das Datum → das Abfahrtsdatum - tarih → hareket tarihi